(GĐVN) Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hàng năm trên thế giới có khoảng 1 triệu người chết vì tự tử, tập trung ở các đối tượng trẻ tuổi, thanh thiếu niên và phụ nữ.
Đây là thực trạng đau xót và cả sự bàng hoàng, hoang mang không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà ngay cả trên thế giới. Các chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực này nhận định, tự tử hoàn toàn có thể hạn chế, ngăn chặn được?
Một buổi hội thảo về vấn đề tử tử
Những câu chuyện buồn
Trong cuộc sống hiện tại, chúng ta thường nghe và chứng kiến nhiều vụ việc tự tử mà nguyên nhân là những chuyện hết sức đơn giản, nhỏ nhặt. Có thể là thất tình, bị người yêu không cho hôn, bị nghi ngờ lấy trộm đồ, bị gia đình ngăn cấm chuyện tình cảm, bị thầy cô giáo phạt, bị cha mẹ mắng chửi,... hoặc đơn giản chỉ vì muốn được "chết cùng nhau". Những cái chết thương tâm chỉ vì muốn thoát khỏi những rắc rối được người lớn cho là "vụn vặt, nhỏ bé" của các em đã để lại nỗi đau dằn vặt cho gia đình, thầy cô và bạn bè.
Cách đây không lâu, chỉ trong một thời gian ngắn, đã có hàng chục trường hợp tự tử thương tâm mà các em đều ở tuổi vị thành niên, thanh niên khiến dư luận rúng động. Chuyện một nữ sinh trung cấp trên địa bàn quận Thanh Xuân (Hà Nội) chết thảm khi nhảy từ trên tầng xuống đất. Nguyên nhân đơn giản chỉ vì... cãi nhau với bạn trai. Một cậu học sinh lớp 8 Trường THCS Thái Sơn (Nghệ An) giận vì bị mẹ mắng chửi cũng treo cổ trên cành xoan; rồi tiếp đến một nam sinh lớp 9 cũng ở Nghệ An nhảy cầu tìm đến cái chết vì chán học. Hay như sự việc đau lòng hồi đầu tháng 3 vừa qua khi có 3 học sinh ở tỉnh Đắc Nông được đưa vào cấp cứu trong tình trạng nguy kịch và chỉ trong khoảng 30 phút sau, cả 3 học sinh này đều đã tử vong. Cơ quan điều tra đã thu giữ được một chai nuớc cam đang uống dở cùng nhiều bức thư để trong cặp của các học sinh viết cho nhau với nội dung "muốn được chết cùng nhau".
Những câu chuyện đau lòng về thực trạng tự tử thì không thể nào kể xiết. Chỉ riêng ở khoa Tâm thần Nhi - BV Tâm thần trung ương chúng tôi đã được bác sĩ Nguyễn Hương Xuân kể cho nghe hàng chục ca tự tử, có ý định tự tử ngay trong khoa mà bà làm việc. Bà Xuân cho rằng, nguyên nhân dẫn đến ý định tự tử phần lớn là do mâu thuẫn gia đình, lý do khủng hoảng kinh tế, thu nhập thấp, áp lực công việc, thi cử, phụ nữ bị xâm hại tình dục… từ đó các đối tượng bị khủng hoảng tâm lý, trầm cảm. “Thông thường những bệnh nhân nảy sinh hành vi tự tử trong lúc lên cơn thần kinh thì có thể can thiệp, ngăn cản được. Riêng những người tỉnh táo mà có ý định tự tử thì phải biết cách phòng ngừa. Có những bệnh nhân đã tỉnh táo, được cho ra viện nhưng trước khi ra viện thì tự tử. Có những bệnh nhân đã hồi phục hoàn toàn, được cho xuất viện nhưng sau khi chồng đón về nhà thì lại tìm đến cái chết. Vì vậy, với những trường hợp này cần có sự quan tâm, chia sẻ với họ” - Bác sĩ Xuân cho hay.
Thượng tá Lê Đức Đoàn, Đội Cảnh sát giao thông số 1, Phòng Cảnh sát giao thông - CATP Hà Nội được rất nhiều người biết đến vì ông đã ngăn chặn thành công rất nhiều vụ nhảy cầu tự tử. Hơn 10 năm cứu người tự tử, Thượng tá Đoàn cho biết, ông cũng không nhớ nổi số vụ tự tử trên cầu Chương Dương mà ông đã cứu. Ông bảo rằng, đó là một con số rất lớn. Gần đây nhất ông đã cứu được hai vụ tự tử thành công. Vụ thứ nhất cách đây 3 tháng ông đã cùng đồng đội ngăn chặn một người mẹ trẻ đưa đứa con gái chưa đầy 10 tuổi nhảy xuống sông tự tử, định sau khi đẩy con xuống người mẹ sẽ nhảy theo sau. May thay mẹ con họ đã được cứu thoát. Ngay sau đấy đến giữa tháng 8 vừa qua, trong lúc đang làm việc, thượng tá Đoàn nhận được tin báo của người dân có một phụ nữ trẻ đang trèo qua lan can cầu định nhảy xuống tự tử. Nhận được tin, Thượng tá Đoàn đã có mặt kịp thời để giải thoát cho người phụ nữ 28 tuổi, vừa mới sinh con được 10 tháng. Người phụ nữ này do khủng hoảng tâm lý, mâu thuẫn với gia đình chỉ vì chồng chị đối xử tệ bạc với vợ con, thậm chí đánh cả mẹ vợ. Khi có mặt tại hiện trường, chứng kiến đôi mắt người phụ nữ trẻ đờ đẫn, tê dại, đứng trên ống dẫn nước ngoài lan can cầu, phía dưới là dòng sông Hồng chạy mạnh, phải khéo léo lắm, Thượng tá Đoàn mới kéo được cô ấy từ cái chết trở về...
Tự tử có thể ngăn chặn?
Bà Nguyễn Vân Anh, người sáng lập Trung tâm Phòng chống khủng hoảng tâm lý (PCP) cho biết, phần lớn người tự tử là những người bình thường, chỉ có một số ít được chẩn đoán là mắc bệnh tâm thần. Những cảm giác lo sợ, bất an, trầm cảm kéo dài là yếu tố cảnh báo cho suy nghĩ tự tử, tuy nhiên, phần lớn người xung quanh chưa có đủ kỹ năng để phát hiện, ngăn chặn. Cũng giống như các nước đang phát triển, ở nước ta số vụ tự tử đang gia tăng nhanh chóng. Thanh niên từ 15 - 24 tuổi là nhóm có ý định tự tử cao nhất, trong đó tỷ lệ nữ cao gấp hai lần so với nam. Điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam (năm 2010) đối với 10.000 người trong nhóm tuổi này cho thấy, 4,1% người nghĩ đến chuyện tự tử, 25% đã tìm cách kết thúc cuộc sống.
Từ thực tế trên, bà Nguyễn Vân Anh cho rằng, để ngăn ngừa nhóm trẻ tự tử cần xây dựng các mối quan hệ gia đình, thầy trò, bạn bè trên tinh thần bình đẳng, cởi mở, đồng thời thay đổi quan niệm xã hội về những vấn đề nhạy cảm như trinh tiết, bạo lực gia đình… Bên cạnh đó, báo chí cần nâng cao trách nhiệm trong công tác truyền thông về vấn đề này. Thực tế theo thống kê của trung tâm PC Pcho thấy, 95% tiêu đề bài báo là giật gân, 43% đưa hiện trường tự tử, 44% mô tả tường tận phương thức tự tử và 91% lý giải một cách đơn giản về hành vi tự tử.
Nhìn nhận vấn đề dưới góc độ thực tế, qua tiếp xúc và ngăn chặn thành công nhiều vụ tự tử hoặc ý định tự tử trong những năm qua, bác sĩ Nguyễn Hương Xuân và Thượng tá Lê Đức Đoàn đúc kết được một kinh nghiệm quý báu rằng, nguyên nhân tự tử đó là từ bệnh lý và tâm lý. Có thể đó là những cú sốc đầu đời, thất tình, bị cha mẹ mắng chửi, áp lực học hành, ảnh hưởng bởi game online, bạn bè xa lánh, thày cô trách phạt... từ đó rơi vào tình thế hoảng loạn. Vì vậy, mọi người nếu không vô cảm, khi chứng kiến các hành vi tự tử xảy ra ở nơi công cộng không thờ ơ đứng nhìn mà cố gắng tìm biện pháp giúp đỡ, cứu vớt họ… thì sẽ hạn chế được rất nhiều.
Theo các chuyên gia tâm lý, ý nghĩ tự tử có mối liên hệ rõ ràng với tình trạng hôn nhân, thu nhập thấp, lối sống. Bởi thế, sau mỗi đợt thi Cao đẳng - Đại học hay gia đình nào bố mẹ không hòa thuẫn… thì thấy rõ số vụ tự tử tăng lên đột biến. Đứng trước vấn đề tự tử, các chuyên gia khuyến cáo, các bậc phụ huynh cần hiểu rằng, lứa tuổi trẻ vị thành niên là một lứa tuổi dễ bị tổn thương. Trẻ có lòng tự trọng cao, khi bị bị tổn thương càng dễ tự sát. Những trường hợp này lại thường rơi vào hoàn cảnh ít được bố mẹ quan tâm, chia sẻ, hoặc bị cha mẹ áp đặt. Các bậc phụ huynh cần phải quan tâm hơn đến con mình, chứ không chỉ đơn giản ở việc đáp ứng nhu cầu vật chất cho con cái. Không chỉ cho con học kiến thức thông thường mà trong giao tiếp hằng ngày, cha mẹ nên dạy cho con cách đối diện với khó khăn, thất bại cũng như những tình huống có thể khiến tinh thần của các em gặp "khủng hoảng".
Trước những ý kiến trên, có thể thấy rằng, việc phòng ngừa, ngăn chặn tự tử hơn bao giờ hết cần được triển khai một cách chuyên nghiệp từ hệ thống phòng chống cho đến việc tổ chức các chương trình hoạt động trong lĩnh vực phòng chống tự tử một cách bài bản.
Một buổi hội thảo về vấn đề tử tử
Trong cuộc sống hiện tại, chúng ta thường nghe và chứng kiến nhiều vụ việc tự tử mà nguyên nhân là những chuyện hết sức đơn giản, nhỏ nhặt. Có thể là thất tình, bị người yêu không cho hôn, bị nghi ngờ lấy trộm đồ, bị gia đình ngăn cấm chuyện tình cảm, bị thầy cô giáo phạt, bị cha mẹ mắng chửi,... hoặc đơn giản chỉ vì muốn được "chết cùng nhau". Những cái chết thương tâm chỉ vì muốn thoát khỏi những rắc rối được người lớn cho là "vụn vặt, nhỏ bé" của các em đã để lại nỗi đau dằn vặt cho gia đình, thầy cô và bạn bè.
Cách đây không lâu, chỉ trong một thời gian ngắn, đã có hàng chục trường hợp tự tử thương tâm mà các em đều ở tuổi vị thành niên, thanh niên khiến dư luận rúng động. Chuyện một nữ sinh trung cấp trên địa bàn quận Thanh Xuân (Hà Nội) chết thảm khi nhảy từ trên tầng xuống đất. Nguyên nhân đơn giản chỉ vì... cãi nhau với bạn trai. Một cậu học sinh lớp 8 Trường THCS Thái Sơn (Nghệ An) giận vì bị mẹ mắng chửi cũng treo cổ trên cành xoan; rồi tiếp đến một nam sinh lớp 9 cũng ở Nghệ An nhảy cầu tìm đến cái chết vì chán học. Hay như sự việc đau lòng hồi đầu tháng 3 vừa qua khi có 3 học sinh ở tỉnh Đắc Nông được đưa vào cấp cứu trong tình trạng nguy kịch và chỉ trong khoảng 30 phút sau, cả 3 học sinh này đều đã tử vong. Cơ quan điều tra đã thu giữ được một chai nuớc cam đang uống dở cùng nhiều bức thư để trong cặp của các học sinh viết cho nhau với nội dung "muốn được chết cùng nhau".
Những câu chuyện đau lòng về thực trạng tự tử thì không thể nào kể xiết. Chỉ riêng ở khoa Tâm thần Nhi - BV Tâm thần trung ương chúng tôi đã được bác sĩ Nguyễn Hương Xuân kể cho nghe hàng chục ca tự tử, có ý định tự tử ngay trong khoa mà bà làm việc. Bà Xuân cho rằng, nguyên nhân dẫn đến ý định tự tử phần lớn là do mâu thuẫn gia đình, lý do khủng hoảng kinh tế, thu nhập thấp, áp lực công việc, thi cử, phụ nữ bị xâm hại tình dục… từ đó các đối tượng bị khủng hoảng tâm lý, trầm cảm. “Thông thường những bệnh nhân nảy sinh hành vi tự tử trong lúc lên cơn thần kinh thì có thể can thiệp, ngăn cản được. Riêng những người tỉnh táo mà có ý định tự tử thì phải biết cách phòng ngừa. Có những bệnh nhân đã tỉnh táo, được cho ra viện nhưng trước khi ra viện thì tự tử. Có những bệnh nhân đã hồi phục hoàn toàn, được cho xuất viện nhưng sau khi chồng đón về nhà thì lại tìm đến cái chết. Vì vậy, với những trường hợp này cần có sự quan tâm, chia sẻ với họ” - Bác sĩ Xuân cho hay.
Thượng tá Lê Đức Đoàn, Đội Cảnh sát giao thông số 1, Phòng Cảnh sát giao thông - CATP Hà Nội được rất nhiều người biết đến vì ông đã ngăn chặn thành công rất nhiều vụ nhảy cầu tự tử. Hơn 10 năm cứu người tự tử, Thượng tá Đoàn cho biết, ông cũng không nhớ nổi số vụ tự tử trên cầu Chương Dương mà ông đã cứu. Ông bảo rằng, đó là một con số rất lớn. Gần đây nhất ông đã cứu được hai vụ tự tử thành công. Vụ thứ nhất cách đây 3 tháng ông đã cùng đồng đội ngăn chặn một người mẹ trẻ đưa đứa con gái chưa đầy 10 tuổi nhảy xuống sông tự tử, định sau khi đẩy con xuống người mẹ sẽ nhảy theo sau. May thay mẹ con họ đã được cứu thoát. Ngay sau đấy đến giữa tháng 8 vừa qua, trong lúc đang làm việc, thượng tá Đoàn nhận được tin báo của người dân có một phụ nữ trẻ đang trèo qua lan can cầu định nhảy xuống tự tử. Nhận được tin, Thượng tá Đoàn đã có mặt kịp thời để giải thoát cho người phụ nữ 28 tuổi, vừa mới sinh con được 10 tháng. Người phụ nữ này do khủng hoảng tâm lý, mâu thuẫn với gia đình chỉ vì chồng chị đối xử tệ bạc với vợ con, thậm chí đánh cả mẹ vợ. Khi có mặt tại hiện trường, chứng kiến đôi mắt người phụ nữ trẻ đờ đẫn, tê dại, đứng trên ống dẫn nước ngoài lan can cầu, phía dưới là dòng sông Hồng chạy mạnh, phải khéo léo lắm, Thượng tá Đoàn mới kéo được cô ấy từ cái chết trở về...
Thượng tá Đoàn đã cứu rất nhiều trường hợp có ý định tử tử
Tự tử có thể ngăn chặn?
Bà Nguyễn Vân Anh, người sáng lập Trung tâm Phòng chống khủng hoảng tâm lý (PCP) cho biết, phần lớn người tự tử là những người bình thường, chỉ có một số ít được chẩn đoán là mắc bệnh tâm thần. Những cảm giác lo sợ, bất an, trầm cảm kéo dài là yếu tố cảnh báo cho suy nghĩ tự tử, tuy nhiên, phần lớn người xung quanh chưa có đủ kỹ năng để phát hiện, ngăn chặn. Cũng giống như các nước đang phát triển, ở nước ta số vụ tự tử đang gia tăng nhanh chóng. Thanh niên từ 15 - 24 tuổi là nhóm có ý định tự tử cao nhất, trong đó tỷ lệ nữ cao gấp hai lần so với nam. Điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam (năm 2010) đối với 10.000 người trong nhóm tuổi này cho thấy, 4,1% người nghĩ đến chuyện tự tử, 25% đã tìm cách kết thúc cuộc sống.
Từ thực tế trên, bà Nguyễn Vân Anh cho rằng, để ngăn ngừa nhóm trẻ tự tử cần xây dựng các mối quan hệ gia đình, thầy trò, bạn bè trên tinh thần bình đẳng, cởi mở, đồng thời thay đổi quan niệm xã hội về những vấn đề nhạy cảm như trinh tiết, bạo lực gia đình… Bên cạnh đó, báo chí cần nâng cao trách nhiệm trong công tác truyền thông về vấn đề này. Thực tế theo thống kê của trung tâm PC Pcho thấy, 95% tiêu đề bài báo là giật gân, 43% đưa hiện trường tự tử, 44% mô tả tường tận phương thức tự tử và 91% lý giải một cách đơn giản về hành vi tự tử.
Nhìn nhận vấn đề dưới góc độ thực tế, qua tiếp xúc và ngăn chặn thành công nhiều vụ tự tử hoặc ý định tự tử trong những năm qua, bác sĩ Nguyễn Hương Xuân và Thượng tá Lê Đức Đoàn đúc kết được một kinh nghiệm quý báu rằng, nguyên nhân tự tử đó là từ bệnh lý và tâm lý. Có thể đó là những cú sốc đầu đời, thất tình, bị cha mẹ mắng chửi, áp lực học hành, ảnh hưởng bởi game online, bạn bè xa lánh, thày cô trách phạt... từ đó rơi vào tình thế hoảng loạn. Vì vậy, mọi người nếu không vô cảm, khi chứng kiến các hành vi tự tử xảy ra ở nơi công cộng không thờ ơ đứng nhìn mà cố gắng tìm biện pháp giúp đỡ, cứu vớt họ… thì sẽ hạn chế được rất nhiều.
Theo các chuyên gia tâm lý, ý nghĩ tự tử có mối liên hệ rõ ràng với tình trạng hôn nhân, thu nhập thấp, lối sống. Bởi thế, sau mỗi đợt thi Cao đẳng - Đại học hay gia đình nào bố mẹ không hòa thuẫn… thì thấy rõ số vụ tự tử tăng lên đột biến. Đứng trước vấn đề tự tử, các chuyên gia khuyến cáo, các bậc phụ huynh cần hiểu rằng, lứa tuổi trẻ vị thành niên là một lứa tuổi dễ bị tổn thương. Trẻ có lòng tự trọng cao, khi bị bị tổn thương càng dễ tự sát. Những trường hợp này lại thường rơi vào hoàn cảnh ít được bố mẹ quan tâm, chia sẻ, hoặc bị cha mẹ áp đặt. Các bậc phụ huynh cần phải quan tâm hơn đến con mình, chứ không chỉ đơn giản ở việc đáp ứng nhu cầu vật chất cho con cái. Không chỉ cho con học kiến thức thông thường mà trong giao tiếp hằng ngày, cha mẹ nên dạy cho con cách đối diện với khó khăn, thất bại cũng như những tình huống có thể khiến tinh thần của các em gặp "khủng hoảng".
Trước những ý kiến trên, có thể thấy rằng, việc phòng ngừa, ngăn chặn tự tử hơn bao giờ hết cần được triển khai một cách chuyên nghiệp từ hệ thống phòng chống cho đến việc tổ chức các chương trình hoạt động trong lĩnh vực phòng chống tự tử một cách bài bản.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét